Już od kilku dobrych lat często mówi się o napięciu mięśniowym u niemowląt oraz u dzieci starszych. Ma to pewnie związek z coraz większą świadomością co przekłada się na coraz częstsze wykrywanie nieprawidłowości w aspekcie napięcia mięśniowego u dzieci. Właśnie WYKRYWANIE! Jeśli dziecko ma problem z napięciem mięśniowym to najpierw trzeba to zauważyć. Niestety mam wrażenie, że spora część rodziców nie do końca rozumie termin „napięcie mięśniowe”. Dlaczego? Dlatego, że duża grupa rodziców słysząc „napięcie mięśniowe” nie ma niezbyt dobrego obrazu w głowie. Gdy słyszą od lekarza czy fizjoterapeuty o napięciu mięśniowym swojego dziecka to od razu myślą o czymś bardzo złym i odczuwają niepokój.

Czemu tak jest i czyja jest to wina? Po pierwsze dostęp do informacji w Internecie jest bardzo duży. A wpisując w wyszukiwarkę „napięcie mięśniowe u niemowląt” wyskakują całe ściany stron o objawach napięcia mięśniowego, jak leczyć, jakie są przyczyny Itd. Po przeczytaniu takich stron można rzeczywiście się przestraszyć.

Po drugie przyznam szczerze, uważam, że winą możemy być my. Mówiąc my mam na myśli fizjoterapeutów. Badając dziecko wymieniamy co dziecko reprezentuje, jakie przejawia objawy, czego mu brakuje w rozwoju ruchowym. I BARDZO DOBRZE, że o tym mówimy! Ale czasami w głowie rodzica może utworzyć się zły obraz, który wywołuje zbyt duży niepokój, nieadekwatny do ryzyka. Musimy po prostu jasno tłumaczyć, a jednocześnie uspokajać.

Spis treści

1. Co to jest napięcie mięśniowe u niemowląt?
2. Obniżone napięcie mięśniowe
   • Czy obniżone napięcie mięśniowe jest tożsame z siłą mięśniową?
   • Objawy obniżonego napięcia mięśniowego
     a. Jakie objawy do 4 miesiąca życia?
     b. Twoje dziecko ma od 4 do 12 miesięcy
3. Wzmożone napięcie mięśniowe
4. Nierównomierne napięcie mięśniowe u niemowląt
5. Co możesz zrobić dla dziecka?
6. Podsumowanie

Co to jest napięcie mięśniowe u niemowląt?

Wyobraź sobie szkielet człowieka, który otoczony jest mięśniami. Mięśnie, które są w naszym ciele nie tylko poruszają naszymi stawami umożliwiając poruszanie się czy zmienianie pozycji. Istnieje też pewna grupa mięśni, a mianowicie są to mięśnie posturalne, które „utrzymują nasze ciało”, więc tworzą swojego rodzaju rusztowanie dla naszego szkieletu. Mięśnie te utrzymują nasze ciało gdy stoimy, siedzimy czy nawet leżymy. Zarówno mięśnie posturalne, które stabilizują nas, jak i mięśnie, które poruszają naszymi stawami (mięśnie fazowe), mają swoje własne napięcie mięśniowe. I tak naprawdę każdy z nas może mieć to napięcie inne. Bo przecież niektórzy ludzie są sztywni jak kamień, a inni „flaczkami”.

A jak to jest u niemowląt? U niemowląt napięcie mięśniowe jest rozłożone inaczej niż u dzieci czy dorosłych. Noworodek rodząc się ma niskie napięcie mięśniowe w obrębie centrum ciała, czyli w obrębie osi głowa-tułów.
Co to oznacza?
Oznacza to, że noworodek nie posiada możliwości samodzielnego utrzymania głowy i cechuje go wiotkość tułowia. Dlatego między innymi nie jest w stanie wstać i pójść gdzie mu się podoba :). Musi tę umiejętność nabyć wraz z rozwojem układu nerwowego.
Druga kwestia to taka, że noworodek posiada większe napięcie mięśniowe w obrębie kończyn górnych i dolnych. Dlatego jeśli nas złapie za paluszka to czasami ciężko wyjąć go z jego rączki (po prostu jest taki silny po tatusiu :)). W miarę rozwoju malucha rozkład tego napięcia się zmienia (zwiększa się napięcie mięśniowe w obrębie mięśni, które stabilizują głowę i tułów), a dziecko staje się coraz bardziej stabilne, dzięki czemu może zacząć czworakować, siadać, wstawać.

Obniżone napięcie mięśniowe

Napięcie mięśniowe można również zdefiniować jako gotowość mięśnia do ruchu w spoczynku. Przykładowo gdy leżymy to część naszych mięśni musi być aktywna, aby mieć kontrolę nad postawą i być w stanie gotowości do ruchu – np. w przypadku kiedy chcesz nagle podnieść głowę czy wstać. W obniżonym napięciu mięśniowym mniej włókien mięśniowych jest aktywnych, dlatego trudniej jest utrzymać kontrolę postawy, a ciało nie jest gotowe do ruchu, zwłaszcza szybkiego. Dlatego niemowlaki z obniżonym napięciem mięśniowym czasami mogą mieć utrudnione zadanie, aby rozwijać umiejętności ruchowe takie jak obroty, raczkowanie, siedzenie, chodzenie czy leżenie na brzuchu.

Czy obniżone napięcie mięśniowe jest tożsame z siłą mięśniową?

Obniżone napięcie mięśniowe nie oznacza, że siła mięśni jest słaba. I odwrotnie. Wzmożone napięcie mięśniowe nie oznacza tego, że mięśnie są silne. Aczkolwiek obniżone napięcie zwiększa elastyczność mięśni i może przyczynić się do zmniejszenia siły (podobnie jak wysoki tonus czasami zmniejsza elastyczność i zwiększa siłę, z wieloma wyjątkami). Osoba z niskim napięciem mięśniowym najprawdopodobniej nie będzie w stanie wykonywać nagłych, zwrotnych i szybkich ruchów, takich jak na przykład sprinterzy. Tacy sportowcy mają zazwyczaj wysoki tonus, któryjednak mieści się w granicach normy. Osoba z niskim napięciem mięśniowym może dobrze wykonywać czynności wymagające większej elastyczności, takie jak taniec i joga. U dziecka z niskim napięciem mięśniowym mięśnie mogą być zbyt rozluźnione i prawdopodobnie zbyt elastyczne, co utrudnia poruszanie się i rozwijanie siły. Takie dziecko może mieć też objawy hipermobilności stawowej, o której piszę we wpisie: Hipermobilność stawowa u dzieci. Należy pamiętać, że dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym mogą rozwinąć dużo siły, przy odrobinie pomocy.

Hipermobilność stawowa u dzieci

Okej, wróćmy do naszych niemowląt…

Objawy obniżonego napięcia mięśniowego

Tak jak pisałem Ci na wstępie – każdy z nas może przejawiać różny stopień napięcia mięśniowego. Jedni mają je prawidłowe, inni nieco obniżone, a jeszcze inni obniżone lub mogą przejawiać wiotkość. Napięcie mięśniowe jest w pewnym stopniu uwarunkowane genetycznie. Dlatego dziecko z obniżonym napięciem mięśniowym może reprezentować niektóre z wymienionych objawów bądź nawet wszystkie.

Jakie objawy do 4 miesiąca życia?

Pozwoliłem sobie podzielić objawy na dwa okresy – pierwszy to do 4 miesiąca życia, drugi od 4 miesiąca życia do ukończenia roczku.

Możliwe objawy do 4 miesiąca życia

Słaba kontrola głowy – maluch może mieć trudność w utrzymaniu główki np. w pozycji na brzuchu nie jest w stanie na chwilkę podnieść główki.

Może nie lubić spędzać czasu na brzuszku

Trudności z utrzymaniem głowy w linii środkowej ciała (czyli utrzymywać główkę przed sobą – głowa utrzymywana na prawo/lewo) w wielu pozycjach – zarówno na brzuchu, jaki plecach. Pełna umięjetność utrzymania głowy pośrodku powinna pojawić się około 3 miesiąca.

Rzadko odrywa nóżki od podłoża – często leżą wyprostowane

pcha główke do tyłu

…a także, możliwe problemy z karmieniem

Twoje dziecko ma od 4 do 12 miesięcy

Możliwe objawy od 4 miesiąca życia do roczku.

Trudności z przetoczeniem się z pleców na brzuszek

siedząc zwiększa płaszczyzne podparcia – może pochylać się do przodu i podpierać się rękoma między szeroko rozstawionymi nogami.

Późno zaczyna raczkować – zwykle dzieci zaczynają raczkować między 8 a 10 miesiącem życia.

Krótko wytrzymuje na brzuszku – np. mniej niż minutę

Rzadko podnosi nózki – nie dotyka rękoma nóg, nie wkłada stóp do buzi

Często ma otwartą buzie – np. siedząc podczas zabawy gdy jest skupione (nie mówię tutaj o pakowaniu zabawek do ust – to jest naturalne)

Ma trudności z podnoszeniem się na wyprostowanych ramionach podczas leżenia na brzuszku

Ma problem z utrzymaniem prosto główki, gdy z pozycji leżącej podciągane jest za ręce do siedzenia.

O ile ocena obniżonego napięcia mieśniowego u dzieci jest dosyć prosta, to u niemowląt niekoniecznie. Wymienione przeze mnie objawy mogą być nadinterpretowywane przez rodziców. Jest to normalne. Jeśli masz wątpliwości udaj się do specjalisty, który przebadał już masę dzieci i ma porównanie. Niech on oceni dziecko.

Wzmożone napięcie mięśniowe

Z pewnością łatwo domyśleć się, że wzmożone napięcie mięśniowe jest odwrotnością obniżonego. Jeśli mówimy o wzmożonym napięciu mięśniowym to jest to stan, w którym mięśnie charakteryzuje zbyt duże napięcie. Oczywiście napięcie to może różnić się u maluchów. Jedne mogą mieć bardzo dużą sztywność mięśniową, inne umiarkowaną, a jeszczę inne delikatnie podwyższone napięcie mięśniowe.

Wzmożone napięcie mięśniowe występuje rzadziej niż obniżone napięcie mięśniowe. Zwykle też u malucha ze wzmożonym napięciem mięśniowym stan ten jest wychwytywany podczas wizyt kontrolnych, aczkolwiek nie zawsze.

Hipertonia, czy wzmożone napięcie mieśniowe może objawiać się w różny sposób. Niektóre objawy są bardziej oczywiste, a inne mniej. Przykładowo, podwyżone napięcie mięśniowe może charakteryzować się trudnością w poruszaniu poszczególnymi częściami ciała.
Podam Wam kilka możliwych objawów podwyższonego napięcia mieśniowe. Należy pamiętać, że każde dziecko jest inne, a więc u każdego może wyglądać to inaczej.
Dziecko z podwyższonym napięciem mięśniowym może objawiać sztywność rąk czy nóg. Jego mięśnie mogą być bolesne i tkliwe, a ruchy wykonywane przez dziecko mogą być powolne lub ubogie. Pisząc ubogie mam na myśli, że dziecko może być mało ruchliwe.
Inne objawy jakie może reprezentować dziecko to np. mimowolne krzyżowanie nóg czy mocne zaciskanie dłoni w 6 miesiący życia i później. Mówię tu o takim przypadku zaciskania, w którym otwarcie dłoni u dziecka jest utrudnione.
Dodatkową, ważną rzeczą jest to, że dziecko ze wzmożonym napięciem mięśniowym może później osiągać umiejętności ruchowe. Na przykład może później zacząć obroty na brzuszek, może później siadać, czworakować, czy stawać.

Innym objawem podwyższonego napięcia mięśniowego może być mocne pchanie główki w podłoże gdy dziecko leży na plecach, wyginanie ciała do tyłu przy obrotach lub podczas leżenia na brzuchu. O możliwych przyczynach „wyginania się” dziecka będe pisał w następnym artykule. Dlatego zachęcam Cię do zapisania się na newsletter, aby dostać powiadomienia o najnowszych artkułach oraz darmowych materiałach.

Pamiętaj! Wpis ten ma charakter informacyjny. Nie jest on poradnikiem diagnostycznym i nie zastąpi czujnego oka fachowca. Jeśli masz wątpliwości odnośnie zdrowia i rozwoju dziecka – udaj się do lekarza specjalisty.

Nierównomierne napięcie mięśniowe u niemowląt

Nierównomierne napięcie mieśniowe może stanowić istotne utrudnienie dla rozwoju fizycznego oraz ruchowego maluszka. Dlaczego? Dlatego, że skomplikowany system mięśniowy oraz ogólnie intensywny rozwój fizjologiczny niemowlęcia powoduje, że jest ono szczególnie podatne na dysfunkcje, które mogą prowadzić do różnorodnych konsekwencji. Nierównomierne napięcie mięśniowe obserwuje się w przypadku kiedy pewne grupy mięśni są zbyt aktywne, podczas gdy inne mają osłabioną „moc” przez co powstaje dysbalans w napięciu mięśniowym. Jakie to ma skutki?

Wśród potencjalnych skutków nierównomiernego napięcia mięśniowego można wymienić opóźnienia w osiąganiu kluczowych etapów rozwoju ruchowego, ograniczoną sprawność motoryczną, a nawet problemy z utrzymaniem prawidłowej postawy ciała. Dodatkowo, nieprawidłowe napięcie mięśniowe u niemowląt może wpływać na rozwój umiejętności sensorycznych, co z kolei może prowadzić do trudności w integracji bodźców z otoczeniem.

Nierównomierne napięcie mięśniowe u niemowląt może prowadzić także do problemów z asymetrią ciała, co stanowi istotny aspekt w kontekście rozwoju fizycznego dziecka. Dysproporcje w napięciu mięśniowym między różnymi obszarami ciała mogą generować asymetryczne wzorce ruchowe, co z kolei może skutkować nieprawidłowym obciążeniem stawów i mięśni. Konsekwencje asymetrii mogą obejmować opóźnienia w osiąganiu milowych kamieni rozwojowych związanych na przykład z obrotami na brzuszek czy chodzeniem. W związku z tym, identyfikacja i skorygowanie nierównomiernego napięcia mięśniowego, zwłaszcza w kontekście asymetrii, stają się kluczowym aspektem praktyki fizjoterapeutycznej, mającym na celu wspieranie harmonijnego rozwoju niemowląt.

Co możesz zrobić dla dziecka?

Przede wszystkim pamiętaj, że jak Twoje dziecko się rodzic to przechodzi szereg badań przez różnych doświadczonych specjalistów. Dlatego zaufaj im, jeśli są powody, w przypadku, których dziecko ma problem z napięciem mięśniowym to się o tym dowiesz. Skierują Cię do odpowiedniego specjalisty. Nie mniej jednak w przypadku malutkich dzieci nie zawsze od razu przedstawiają one przejawy nieprawidłowego napięcia. Problem ten dziecko może przedstawiać w późniejszym okresie (np. po kilku tygodniach, miesiącach). Dlatego obserwuj swoje dziecko i jeśli coś Cię niepokoi to dla własnego spokoju udaj się do fizjoterapeuty bądź neurologa, aby zbadał dziecko.

Podsumowanie

Napięcie mięśniowe u niemowląt to coraz częściej pojawiające się hasło. Nie zawsze musi oznaczać coś złego. Należy pamiętać, że każdy z nas ma napięcie mięśniowe, aby prawidłowo funkcjonować. Napięcie to może być rzeczą stosunkowo indywidualną, jedni mogą mięc je wyższe, inni niższe ale w zakresach normy. Czasami jednak bywa tak, że napięcie mięśniowe jest poza zakresami normy, przez co dziecko może przedstawiać różne symptomy – zwiększone czy też zmniejszonego napięcia mięśniowego. Wszystko to opisałem powyżej.
Jeśli zaś Twoje dziecko ma problem z napięciem mięśniowym to miej na uwadzę, że kluczowa jest terapia oraz współpraca rodzica ze terapeutą.

Pamiętaj: Wpis ten ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastąpi oceny specjalistycznej dziecka. Jeśli coś Cię niepokoi to udaj się do fizjoterapeuty dziecięcego lub neurologa.

Na koniec zachęcam Cię do obserwowania nie w media społecznościowych na Instagramie oraz zapisania się na newsletter, aby być na bieżąco z udostępnianymi przeze mnie materiałami. Dodatkowo zapisując się na newsletter otrzymacie darmowy e-book „Pierwsze 12-miesięcy rozwoju malucha”.