Kiedy przychodzi na świat nasz mały skarb, chcemy dać mu wszystko, co najlepsze i najbardziej komfortowe. Jednym z najczęściej stosowanych akcesoriów dla niemowląt jest smoczek. Ten kolorowy mały gadżet zdaje się być nieodłącznym towarzyszem wielu maluchów na całym świecie. Jednak wraz z jego popularnością pojawiają się również różne opinie na temat wpływu smoczka na zdrowie i rozwój dziecka. Temat smoczka budzi pewne kontrowersje. Używać, czy nie używać? Jak zawsze są tacy, którzy są za stosowaniem i tacy którzy są przeciwko smoczkom. I jak wszystko na tym świecie, także smoczek ma swoje plusy i minusy.
Dlatego w tym artykule chciałbym skupić się na jednym z najczęstszych dylematów rodziców – czy stosowanie smoczka jest korzystne, czy może niekorzystne dla naszego maluszka? Przedstawię Wam tutaj plusy i minusy stosowania smoczka z perspektywy fizjoterapeuty.
Spis treści
- Dlaczego smoczek uspokaja?
- Kiedy smoczek dla noworodka?
- Plusy stosowania smoczka
- Minusy stosowania smoczka
- Który smoczek wybrać?
- Podsumowanie
Dlaczego smoczek uspokaja?
Wiele rodziców z pewnością doświadczyło momentów, kiedy to jedynym ratunkiem dla płaczącego dziecka okazał się smoczek. W jaki sposób ten niewielki kawałek plastiku lub gumy może działać tak uspokajająco na malucha?
Po pierwsze smoczek działa pobudzając odruch ssania. Jest to jeden z podstawowych odruchów, z którym rodzi się dziecko. Jest naturalnym mechanizmem, który zapewnia dziecku potrzebne mu pożywienie i poczucie zaspokojenia. Odruch ssania umożliwia karmienie dziecka, dlatego smoczek może zaspokoić ten odruch ssania, dając uczucie satysfakcji i uspokajając płacz dziecka, kiedy odczuwa ono niepokój, stres.
Po drugie smoczek może stanowić dla malucha ucieczkę od bodźców zewnętrznych. Dzieci są bardzo wrażliwe na bodźce zewnętrzne, takie jak dźwięki, światło czy ruch. Czasami nadmiar bodźców może powodować przeciążenie sensoryczne, co wywołuje u dziecka stres i płacz. Smoczek może stanowić rodzaj ucieczki, ponieważ skupia uwagę malucha na jednym bodźcu – ssaniu.
I po trzecie smoczek może stanowić pewne przywiązanie i pocieszenie. Dla wielu dzieci smoczek staje się źródłem pocieszenia i bezpieczeństwa. Związane jest to z pewnym rodzajem przywiązania do przedmiotu, który daje im poczucie bezpieczeństwa i stabilności, szczególnie w momencie, gdy są oddzielone od swoich rodziców lub doświadczają nowych i nieznanych sytuacji.
Kiedy smoczek dla noworodka?
Jeśli decydujesz się na wprowadzenie smoczka dla Twojego dziecka to odpowiedź na to pytanie jest zależne przede wszystkim od tego czy karmisz piersią czy butelką.
Jeśli planujesz karmić dziecko piersią, warto poczekać, aż karmienie będzie dobrze ugruntowane lub do 4 tygodnia życia malucha. Wprowadzenie smoczka zbyt wcześnie może wpłynąć na zdolność dziecka do prawidłowego chwytu piersi i ssania, co może z kolei utrudnić proces karmienia piersią. Mimo że brak silnych dowodów naukowych na to, że stosowanie smoczka może prowadzić do przedwczesnego zaprzestania ssania piersi, to jednak istnieją takie przesłanki. Dlatego prewencyjnie warto zaczekać, aby karmienie piersią ustabilizować, zwykle jest to 4-5 tydzień.
Jeśli karmisz butelką to w zasadzie nie ma wytycznych co do czasu, w którym stosowanie smoczka nie jest zalecane. Można go wprowadzić wtedy, kiedy może być to potrzebne, czyli na przykład w celu uspokojenia dziecka. Natomiast mam dla Ciebie kilka rad:
| Unikaj smoczka jako pierwszego rozwiązania | Kiedy niemowlak płacze, warto najpierw sprawdzić podstawowe potrzeby, takie jak głód, zmęczenie, czy potrzeba zmiany pieluchy. Smoczek nie powinien być używany jako pierwsze rozwiązanie każdego płaczu, ponieważ może to maskować rzeczywiste przyczyny dyskomfortu. |
| Wprowadź smoczek stopniowo | Jeśli zdecydujesz się wprowadzić smoczek, zrób to stopniowo. Daj dziecku czas na przyzwyczajenie się do niego. Nie każde dziecko od razu zaakceptuje smoczek. Jeśli dziecko nie chce smoczka, to go do tego nie zmuszaj. |
| Ograniczenie czasu używania | Jeśli dziecko akceptuje smoczek, pamiętaj, że korzystanie z niego powinno być ograniczone tylko do uspokojenia, czy usypiania w nocy lub podczas drzemki. |
Plusy stosowania smoczka
Myślę, że część plusów wymieniłem już w akapicie – Dlaczego smoczek uspokaja. Dlatego nie ma sensu dalej powielać jak to smoczek uspokaja, pomaga w redukcji płaczu czy ułatawia zasypianie itp.
To co osobiście mnie najbardziej zaciekawiło szukając informacji o smoczkach to mianowicie rola smoczka w prewencji śmierci łóżeczkowej, czyli SIDS (Sudden infant death syndrome). Mechanizm, który powoduje działanie ochronne smoczka nie jest do końca poznany. Jednak wiadome jest, że smoczek ma silnie ochronne działanie w przeciwdziałaniu śmierci łóżeczkowej. Przypuszcza się, że smoczek pobudza kontrolę układu autonomicznego (w skrócie mówiąc jest to układ, który utrzymuje nas przy życiu), co w efekcie może mieć działanie prewencyjne przed SIDS.
Co ciekawe działanie ochronne smoczka ma miejsce już na początku snu. Dlatego jeśli dziecku wypada smoczek podczas snu, nawet zaraz po zaśnięciu, to nie należy ponownie wkładać go do ust. Nie należy też zmuszać malucha do ssania smoczka jeśli go nie chce.
Ważne! O tym, o czym warto wspomnieć to, że badacze kładą nacisk, że spadek przypadków śmierci łóżeczkowej jest najbardziej wyraźny u niemowląt karmionych wyłącznie piersią. Wiadomo, życie pisze różne historie i niemożność karmienia piersią może mieć różne powody. Nie będę wchodził w szczegóły. Pamiętaj, że karmiąc piersią należy to karmienie ustabilizować przed podaniem smoczka. Natomiast w celu prewencji SIDS u niemowląt niekarmionych piersią smoczek można wprowadzić tak szybko, jak jest to pożądane.
Minusy stosowania smoczka
Przedstawię Wam teraz kilka minusów, które niesie za sobą stosowanie smoczka. Finalnie to Wy musicie zdecydować, czy plusy używania smoczka przeważają nad minusami. Czy raczej stwierdzicie, że te minusy są zbyt duże i rezygnujecie ze smoczka. No dobrze to przejdźmy do tych minusów.
Czy smoczek powoduje wady zgryzu?
Okej, na początku co mówią badania na temat stosowania smoczków, a wad zgryzu? Generalnie rzecz biorąc, przegląd systematyczny badań naukowych z roku 2018 wykazał, że nie istnieje wysoki poziom dowodów na wpływ przyzwyczajeń związanych ze smoczkiem na struktury orofacjalne. Za to istnieją umiarkowane dowody, na to, że używanie smoczka jest związane ze zgryzem otwartym przednim i zgryzem krzyżowym tylnym. Zaobserwowano, że częstość występowania wad zgryzu jest wyższa wśród dzieci używających smoczków, niż u dzieci dzieci bez nawyku ssania smoczka, niezależnie od kształtu smoczka.
Używanie smoczka, a karmienie piersią
Temat, mam wrażenie, nie do końca poznany. Część badań twierdzi, że nie wpływa, natomiast część twierdzi, że stosowanie smoczków wpływa na karmienie piersią. Na ten moment badania zdecydowanie sugerują, że używanie smoczka może być czynnikiem ryzyka przedwczesnego zaprzestania karmienia piersią. Ale wspominają też o stosowaniu smoczków jako działaniu zapobiegawczym przed nagłą śmiercią łóżeczkową niemowląt. Kładą nacisk, że potrzeba dalszych badań nad oceną korzyści ze stosowania smoczków w prewencji SIDS (nagłej śmierci łóżeczkowej), a oceną ryzyka ze stosowania smoczków i karmienia piersią. Na ten moment tak jak już wspomniałem, zaleca się ustabilizowanie karmienie piersią.
Wpływ smoczka na rozwój mowy
Szczerze mówiąc, jestem zaskoczony ilością badań na temat używania smoczków, a rozwojem mowy. Uważam, że jest ich BARDZO MAŁO! Obecnie (według przeglądu systematycznego z 2021 roku), istnieją ograniczone dowody na to, że używanie takich przyrządów jak smoczek wpływa na rozwój dźwięków mowy. Wyniki badań pod tym względem są niespójne, na podstawie, których ciężko wysnuć wnioski. Należy pamiętać, że nawet jeśli nie ma jasnych dowodów na wpływ smoczka na rozwój mowy to nie znaczy, że taki wpływ nie istnieje. Potrzeba jest po prostu większej liczby badań, bardziej precyzyjnych.
Poza tym w tym wpisie opieram się na aktualnych badaniach naukowych (na ten moment, czyli rok 2023), które to badania znaleźć możecie w bibliografii. Natomiast podkreślam, że ekspertem od logopedii nie jestem. Jeśli macie jakiekolwiek wątpliwości, co do używania smoczka, a wpływu na mowę, to pewnie warto zasięgnąć opinii logopedy.
Który smoczek wybrać?
Jak już wspomniałem istnieją umiarkowane dowody, na to że używanie smoczka zwiększa ryzyko powstawania zgryzu otwartego przedniego lub zgryzu krzyżowego tylnego w porównaniu z dziećmi, które nie ssą smoczka. Natomiast jeśli mówimy o różnicach między używaniem smoczków klasycznych, a używaniem smoczków ortodontycznych to nie ma przesłanek o takich różnicach. Nie ma wystarczających dowodów, że smoczki ortodontyczne powodują mniej wad zgryzu, w porównaniu ze smoczkami tradycyjnymi. Biorąc pod uwagę obecne dowody, wydaje się, że smoczki z cienką szyjką powodują mniej zgryzu otwartego niż smoczki konwencjonalne, czyli klasyczne.
Techniczne aspekty wyboru smoczka
Jeśli chodzi o wybór smoczków to na rynku jest ich ogrom. Zastanawiając się nad wyborem smoczka należy wziąć pod uwagę, aby jego wielkość i kształt były dostosowane do wieku i wielkości jamy ustnej naszego dziecka. Warto też wziąć pod uwagę materiał, z którego są wykonane. Smoczki mogą być wykonane z różnych materiałów, takich jak lateks, silikon czy guma termoplastyczna. Pamiętajmy, że niektóre dzieci mogą być uczulone na pewne substancje, więc warto zwrócić uwagę na skład smoczka i wybrać taki, który nie wywoła reakcji alergicznych.
Dodatkowo niektóre smoczki posiadają specjalne systemy wentylacji, które pomagają redukować ryzyko połykania powietrza podczas ssania. To może być szczególnie ważne dla niemowląt, które mają problemy z wzdęciami lub kolką. Jeśli Twoje dziecko ma problemy z kolką odsyłam Cię do artykułu: Kolka niemowlęca – jak pomóc.
Przy wyborze smoczka warto upewnić się, że smoczek jest łatwy do utrzymania w czystości. Niektóre modele mają specjalne pokrowce czy etui, które zapewniają ochronę smoczka przed zabrudzeniami w czasie, gdy nie jest używany.
Na koniec najważniejsze, aby smoczek był akceptowany przez dziecko. Każde dziecko ma swoje preferencje, dlatego nie zawsze pierwszy wybrany smoczek będzie akceptowany przez maluszka. Może być konieczne wypróbowanie kilku różnych modeli, aby znaleźć ten najbardziej odpowiedni dla naszego dziecka. Nie ma sensu też zmuszać malucha do używania smoczka, jeśli tego nie chce. Pamiętajmy, że każde dziecko jest inne, dlatego warto obserwować jego reakcję na smoczek i dostosowywać wybór do jego potrzeb.
Podsumowanie
I jak w końcu z tym smoczkiem? Kamil stosować czy nie? Tego Wam nie powiem, bo to jest do Waszej decyzji jako opiekunów. Ja osobiście uważam, że wszystko co jest stosowane w rozwagą i umiarem może mieć pozytywne działanie. No dobra, może nie pozytywne, ale bardziej nieszkodliwe. Zresztą powołam się raz jeszcze na badania z tamtego roku (czyli 2022), które zresztą są najnowszymi na ten moment. Autorzy stwierdzają w nich, że używanie smoczków w krótkim okresie nie niesie za sobą praktycznie żadnych szkód.
Bibliografia:
1. Rebecca F Carlin, Rachel Y Moon. Risk Factors, Protective Factors, and Current Recommendations to Reduce Sudden Infant Death Syndrom, 2017.
2. Gabriela dos Santos Buccini, Rafael Pérez‐Escamilla, Larissa Munari Paulino. Pacifier use and interruption of exclusive breastfeeding: Systematic review and meta‐analysis, 2017.
3. Karin Michèle Schmid, Remo Kugler, Prasad Nalabothu. The effect of pacifier sucking on orofacial structures: a systematic literature review, 2018.
4. Burr, S., Harding, S., Wren, Y., & Deave, T. The Relationship between Feeding and Non-Nutritive Sucking Behaviours and Speech Sound Development: A Systematic Review, 2021.
5. Sophie Jullien. Sudden infant death syndrome prevention, 2021
6. Tolppola O, Renko M, Sankilampi U, Kiviranta P, Hintikka L, Kuitunen I. Pacifier use and breastfeeding in term and preterm newborns-a systematic review and meta-analysis, 2022
