Z tego wpisu dowiesz się czym jest obronność dotykowa, czyli kiedy dotyk „parzy” nasze dziecko. Jeśli czytałeś już wpis o „Integracja sensoryczna – czym jest i jak pomóc dziecku?” to zapewne wiesz, że dotyk jest jednym z naszych zmysłów, a jak wiadomo dziecko różnie może bodźce dotykowe odbierać. Zmysłów dotykowych dziecko doświadcza już w życiu płodowym, dlatego tak ważny jest ich odpowiedni odbiór. Jak to bywa u dzieci z problemami modulacji sesnorycznej (czyli sposobie przetwarzania zmysłów) mogą one wykazywać nadreaktywność lub podreaktywność.
W dzisiejszym wpisie chciałbym nieco więcej przekazać Ci o obronności dotykowej, czyli nadreaktywności w obrębie zmysłu dotyku.

Z tego wpisu dowiesz się:

• Czym jest obronność dotykowa,

• Jakie przejawy występują u dziecka z obronnością dotykową.

• Jak postępować z dzieckiem, które unika dotyku i jak mu pomóc.

Możesz także wysłuchać ten artykuł w formie podcastu na różnych platoformach podcastowych takich jak Spotify lub poniżej.

Spis treści

1. Czym jest ta cała obronność dotykowa?
2. Obronność dotykowa oczami dziecka
3. Dlaczego ważne jest zrozumienie problemu, gdy dziecko unika dotyku?
4. Czy zatem dziecku powinniśmy dać spokój z dotykaniem?
5. Sygnały, które mogą pomóc w rozpoznaniu problemu
6. Co możesz zrobić, żeby pomóc dziecku?
7. Podsumowanie – obronność dotykowa

Czym jest ta cała obronność dotykowa?

Dzieci, które wykazują obronność dotykową reagują w sposób nadmierny i nieadekwatny na bodźce dotykowe. Wyobraź sobie, jak możemy doświadczać nieprzyjemnego uczucia, gdy po naszej skórze chodzi robak. Nieprzyjemne prawda? Albo jak reagujemy gdy ktoś nagle od tyłu nas dotknie? Natychmiast odskakujemy obronnie od tej osoby. Tak właśnie może czuć się dziecko, kiedy na pozór po prostu chcemy dotknąć, przytulić czy pogłaskać.
Dla dziecka, które unika dotyku większość bodźców dotykowych jest zbyt mocnych. Układ nerwowy takiego szkraba nie jest w stanie hamować informacji dotykowych płynących ze skóry. Dlatego nieodpowiednia modulacja bodźców dotykowych będzię dręczyć dziecko i powodować bałaganiarskie zachowania.

Obronność dotykowa oczami dziecka

Wyobraź sobie, że leżysz na kanapie i oglądasz swój ulubiony serial, jesteś zrelaksowany i nie do końca wiesz co się dzieje wokół. Nagle ktoś podchodzi z domowników do Ciebie i chce Cię zaczepić. Szybko i delikatnie przeciąga opuszkiem palca po Twojej podeszwie stopy. Jaka jest Twoja pierwsza reakcja? Pewnie nie spodobało Ci się to, zdenerwowałeś się i podskoczyłeś na równe nogi. Dlaczego o tym mówie? Dlatego, aby pokazać Ci, że delikatny i szybki bodziec bardziej aktywuje nasz układ nerwowy. Gdyby docisk był mocniejszy i wolny nie zareagowałbyś tak na zaczepkę, prawda? Tak samo jest u dzieci z obronnością dotykową. Irytacja u takiego dziecka nie musi mieć źródła w intensywnym bodźcu.

Jeśli zauważasz, że coś nie gra to po prostu spróbuj zapytać swoją pocieche jak odczuwa dotyk. Dzieci czasami potrafią nam wytłumaczyć jak się czują podczas dotykania. Wówczas mogą mówić, że dotyk jest dla nich łaskoczący, ale w sposób nieprzyjemny dla nich. Mogą też zgłaszać, że dotyk ich boli lub dotyk ółowkiem ich kłuje jak igła, a niektóre doświadczają uczucia jakby porażenia prądem. Ale też potrafi być tak, że dziecko nie wie co czuje, po prostu dotyk wyzwala w nim uczucie irytacji, gniewu czy nawet przykrości.

Dlaczego ważne jest zrozumienie problemu, gdy dziecko unika dotyku?

Obronność dotykowa może wpływać na wiele sfer życia dziecka. Wyzwala ona skłonność do negatywnych i emocjonalnych reakcji na bodźce dotykowe. Wyobraź sobie, że ubrania, które nosisz poprzez swoją strukture wkurzają Cię. Ciężko wtedy się skupić na nauce w szkole prawda? Dzieci z obronnością dotykową mogą doświadczać stresu, lęku, frustracji i trudności w codziennych sytuacjach, które dla innych dzieci są łatwiejsze do przyswojenia.

Obronność dotykowa u dzieci może mieć też odzwierciedlenie w ich relacjach społecznych. Czemu i jak to ma wpływ? Ano dlatego, że takie dziecko unika przytulania czy pocałunków, wówczas jego krewni, dziadkowie, ciocie, wujkowie czy przyjaciele mogą czuć się urażeni. Mogą zakładać, że dziecko ich nie lubi mimo, że nie ma to nic wspólnego z osobistym stosunkiem dziecka do nich.

Czy zatem dziecku powinniśmy dać spokój z dotykaniem?

Jak pewnie się łatwo domyśleć, absolutnie NIE! :). To nie jest tak, że takie dzieci nie potrzebują kontaktu fizycznego, przytulania. Bo potrzebują! Powiedziałbym, że nawet bardziej potrzebują niż inni. Problem z emocjami polega na tym, że dziecko nie jest w stanie odpowiednio modulować impulsów dotykowych, dlatego powoduje to chaos i takie dzieci wydają się roztargnione, bałaganiarskie. Ale gdy dziecko ma poczucie bezpieczeństwa na przykład w towarzystwie osoby bliskiej – mamy, taty, to często chce, aby je przytulano. Mimo, że w innej sytuacji może uciekać od dotyku nawet rodzica. Dlatego rodzice muszą wykazywać się niezwykłą empatią i zmysłem obserwowania, przewidywania.

Rodzic musi zwracać uwagę, jakie bodźce wywołują u dziecka niepokój, niezadowolenie lub negatywne reakcje. Może to pomóc zidentyfikować konkretne sytuacje i bodźce, które trzeba unikać.

Sygnały, które mogą pomóc w rozpoznaniu problemu

Jest kilka przejawów, które pozwolą Ci wychwycić czy Twoje dziecko ma awersje w stosunku do dotyku. Dla lepszej czytelności przedstawię Ci je w tabeli.

Co możesz zrobić, żeby pomóc dziecku?

1. Tak jak pisałem wcześniej, delikatny dotyk może być bardziej denerwujący niż silnijeszy, stały docisk. Spróbuj dotykać dziecko całymi dłońmi, a nie łaskotać go opuszkami palców. Mocny masaż czy obłożenie dziecka ciężkimi poduszkami może pomóc w nadmiernej wrażliwości na docisk. Staraj się wprowadzać to poprzez zabawę.
2. Wprowadź terapie sensoryczną. Skonsultuj się z terapeutą od integracji sensorycznej, aby dokładnie rozpoznać problem i opracować plan działania. W terapii obronności dotykowej zastosowanie mają techniki takie jak głebokie, stałe dociski czy ćwiczenia równoważne, aby modulować reakcje sensoryczne.
3. Spróbuj stosować rytuały takie jak kąpiele sensoryczne. Podczas takiej kąpieli staraj się stymulować dziecko dotykiem, masowaniem, głaskaniem, przytulaniem. Przygotuj zabawki o różnej strukturze – na przykład piłki z kolcami, niech dziecko próbuje nimi manipulować, możesz też spróbować masować go po buzi taką piłką.
4. Zachęć dziecko do ciężkich prac :). Noszenie ciężkich zakupów, pchanie, ciągniecie zabawek czy skakanie – to wszystko bodźce, które pozwalają porządkować nadwrażliwość dotykową. Takie zadania pozwolą uspokoić dziecko :).
5. Spróbuj „brudnych” zabaw. Pozwól dziecku się pobrudzić na przykład w trakcie przygotowywania posiłków, podczas malowania farbami.

Po prostu uwierz swojemu dziecku! Jeśli mówi Ci, że dotyk go boli to zapewne tak jest. Nie zakładaj, że Tobą manipuluje. Staraj się też wytłumaczyć najbliższym, że dziecko nie reaguje negatywnie na nich, ale na dotyk.

Podsumowanie – obronność dotykowa

Niestety tak do końca nie wiadomo co jest powodem obronności dotykowej u dzieci. Ale już w roku 1959 dr Harlow przeprowadził badania na małpich niemowlętach, w których doszedł do pewnych wniosków, które odnoszą się do wszystkich wyższych ssaków. Małpy hodowane przez Harlowa, które nie doświadczały dotyku stawały się agresywne, nie pozwalały bawić się ze sobą, nie były w stanie radzic sobie ze stresem. Na tej podstawie można wysnuć wnioski, że obronność dotykowa jest tym większa, im mniejszej (odpowiedniej) stymulacji dotykowej doświadczamy już na wczesnych etapach życia.
W kolejnym wpisie opowiem Ci właśnie o stymulacji dotykowej od najmłodszych lat, czyli o kangurowaniu – „złotym” standardzie stymulacji i budowaniu więzi od pierwszych chwil życia.

Pamiętaj, że każde dziecko jest inne i wymaga indywidualnego podejścia. Jeśli masz wątpliwości lub obawy dotyczące obronności dotykowej u swojego dziecka, skonsultuj się z terapeutą integracji sensorycznej

Oczywiście zachęcam Cię do obserwowania mnie w mediach społecznościowych i zapisania na newsletter, aby być na bieżąco z treściami, które udostępniam. Jeśli masz jakieś pytania to możesz śmiało do mnie napisać kontaktując się poprzez formularz kontaktowy z zakładce „Kontakt”.

Całego artykułu możesz też wysłuchać w formie podcastu na platformach podcastowych lub tutaj, na mojej stronie :).