Patrząc na niektóre dzieci przychodzi nam myśl do głowy „o mamo, ale elastyczne, gibkie dziecko”, czasami nawet nie robi na nas wrażenia jak 10-latka wygina się we wszystkie strony i niemal robi szpagat – można by pomyśleć „jakie sprawne dziecko” i niewątpliwie tak jest, ale czy są pewne granice tej „giętkości”? Czy czasami powinniśmy się martwić jak nasze dziecko wygina dłonie czy inne stawy wręcz w drugą stronę? O tym dowiesz się czytając ten artykuł.

Dzisiejszy wpis poświęcony będzie gibkim dzieciom, czyli hipermobilnośći, inaczej zwanej zespołem nadmiernej ruchomości stawów. Oczywiście artykułu możesz wysłuchać w formie podcastu poniżej lub na platformach podcastowych.

Spis treści

1. Hipermobilność stawów – co to?
2. Jak sprawdzić hipermobilność stawów?
3. Hipermobilność stawów – możliwe konsekwencje
   • Kiedy występuje ból?
4. Hipermobilność stawów – jakie sporty?
5. Czy powinniśmy zabraniać dziecku „wyginać” stawy?
6. Kiedy udać się do fizjoterapeuty
7. Wkładki i ortezy – stosować czy nie?
8. Terapia dzieci z hipermobilnością stawów
   

Hipermobilność stawów – co to?

Każdy z naszych stawów ma swój określony zakres ruchu. W przypadku hipermobilności zakresy ruchomości stawów są zwiększone. Czy samo zwiększenie ruchomości w stawach ma jakiś wpływ? Samo w sobie nie, ale konsekwencje tego już tak. Ale o tym przeczytasz trochę niżej.

No dobra, ale czemu tak się dzieję i skąd się to bierze, że w hipermobilności stawy wykazują zwiększoną ruchomość? Zespół objawów charakterystyczny dla hipermobilności jest dziedziczny, czyli jeśli Twoja córka jest gibka, to Ty też taka prawdopodobnie jesteś.

Ale czemu mówię córka? Dlatego, że zespół ten (obecnie hipermobilność nie jest traktowana jako choroba) w większym procencie dotyka płci żeńskiej.

Hipermobilność ogólnie rzecz biorąc wynika z zaburzeń struktury tkanki łącznej – jest to jedna z podstawowych tkanek naszego orgiazmu. Zaburzenia struktury tej tkanki dotyczą zaburzeń proporcji kolagenu. Przekłada to się na wiotkość tych struktur, gdzie tkanka łączna występuje – wiotkość więzadeł, torebek stawowych, co w konsekwencji powoduje wspomnianą już zwiększoną ruchomość w stawach.

Jak sprawdzić hipermobilność stawów?

Do sprawdzenia czy nasze dziecko może mieć nadmierną ruchomość stawów służy odpowiednia skala – skala Beightona, która jest prosta w interpretacji. Skala Beightona polega na wykonaniu pięciu czynności, czyli pięciu testów. Wykonywane czynności są odpowiednio punktowane, a suma punktów daje konkretny wynik. No dobra do dzieła, po kolei.

• Przeprost w łokciach. Kąt w stawie łokciowym kiedy jest wyprostowany powinien wynosić około 0 stopni. Przeprost to takie jakby wygięcie łokcia w „drugą stronę”. Nadmierną ruchomość w stawie łokciowym stwierdza się gdy przeprost jest większy niż 10 stopni. Jeśli dziecko w obu łokciach potrafi tak go „wygiąć”, wtedy dostaje 2 pkt – w jednym łokciu 1 pkt. Jeśli chcesz konkretne pomysły na ćwiczenia u dzieci, które mają przeprosty w stawach łokciowych to zachęcam Cię do odwiedzenia strony – Przeprosty w łokciach u dziecka – ćwiczenia.

• Przeprost w kolanach. Sytuacja jest podobna jak z łokciami. Jeśli dziecko stojąc przegina kolanka „w drugą stronę”, ponad 10 stopni, wtedy uznajemy jako nadmierna ruchomość stawów kolanowych. Tak samo jak w przypadku łokci, jeśli w jednym kolanie – 1 pkt, jeśli potrafi przeprostować w dwóch kolanach – 2 pkt.
  Tu także mam coś dla Ciebie i odsyłam Cię do strony – Przeprosty w stawach kolanowych – ćwiczenia.

• Przyciąga kciuka do przedramienia – najlepiej zobaczyć o co chodzi na obrazku poniżej. 2 pkt jeśli dziecko oba kciuki przyciąga do przedramienia, 1 pkt – przyciąga kciuk w jednej z dłoni.

• Przeprost w stawach śródręczno-paliczkowych – jeśli dziecko jest w stanie „przegiąć palce powyżej 90 stopni to test uznajemy za dodatni. Przeprost palców w jednej dłoni – 1pkt. Przeprost palców w obu dłoniach – 2pkt. Myślę, że najlepiej obrazuje zdjęcie poniżej o co mi chodzi :).

• Ostatnim testem jest położenie płasko dłoni na podłodze robiąc skłon w przód. Kolana podczas wykonywania tego testu muszą być wyprostowane. Zadanie to oceniamy na 1 pkt, jeśli dziecko jest w stanie wykonać tą czynność.

Intepretacja

Maksymalną ilość punktów jaką możemy uzyskać po wykonaniu wszystkich czynności to 9 pkt.
Kiedy możemy stwierdzić hipermobilność stawów? O nadmiernej ruchomości stawów świadczy zdobycie 4 lub więcej punktów na 9 możliwych. Myśle, że testy te są proste w wykonaniu i interpretacji, więc myśle, że każdy będzie mógł je wykonać i ocenić.

Hipermobilność stawów – możliwe konsekwencje

Jak pisałem w poprzednim akapicie – sama zwiększona ruchomość stawów nie jest czymś złym, ale jej konsekwencję już mogą mieć konkretne skutki.

Jakie skutki?

Najczęściej pojawiającym się objawem, który zgłaszają dzieciaki to bóle stawowe. Jest to też pierwszy objaw, który daje do myślenia, że coś jest nie tak. Zwykle dzieci zgłaszają, że bolą je kolana lub stawy skokowe, prawdopodobnie dlatego, że są to stawy, które przenoszą duże obciążenia podczas chodzenia czy stania. Chociaż tak naprawdę ból może dotyczyć każdego ze stawów. Dzieci mogą mówić, że bolą go oba stawy (symetryczne objawy) lub jeden staw (niesymetryczne objawy) albo nawet kilka stawów np. kolana i plecy.

No właśnie plecy. Bóle pleców w przypadku hipermobilności zgłaszają głównie dzieci w wieku nastoletnim, powyżej 10 roku życia. Wówczas najczęściej stwierdza się zwiększone napięcie mięśniowe w obrębie mięśni przykręgosłupowych i nie leczenie takiego bólu może przerodzić się w ból przewlekły.

Innymi, dosyć częstymi objawami u osób z hipermobilnością są podwichnięcia lub nawet zwichnięcia stawów. Osoby z hipermobilnością są po prostu bardziej podatne na zwichnięcia stawów. Zwichnięcia mogą być wynikiem urazów, ale też mogą mieć miejsce podczas zwykłych aktywności fizycznych, na przykład podczas lekcji WF-u.
Jakie stawy ulegają zwichnięciom? Najczęściej są to stawy łokciowe, barkowe, biodrowe, rzepkowo-udowe czy stawy palców.

Typowe dla dzieci z nadmierną ruchomością stawów może być także płaskostopie, kolana koślawe oraz różne skrzywienia kręgosłupa – skoliozy, zwiększona lordoza w odcinku lędźwiowym czy zwiększona kifoza w odcinku piersiowym ( czyli garbienie się).

Przeczytaj artykuł o najszczęstszych wadach postawy u dzieci:

Najczęstsze Wady Postawy u Dzieci – Co Powinni Wiedzieć Rodzice?

Kiedy występuje ból?

Dolegliwości bólowe zazwyczaj mają charakter narastający, a do zaostrzenia bólu najczęściej dochodzi podczas nadmiernej aktywności fizycznej. Dziecko często może zgłaszać większy ból wieczorem oraz w nocy, który nawet może wybudzać ich ze snu.

Hipermobilność stawów – jakie sporty?

Osobiście uważam, że praktycznie wszelaka aktywność fizyczna dla dzieci jest w porządku, poza może niektórymi, małymi wyjątkami. Na pewno poleciłbym u dzieci z hipermobilnością stawową jazdę na rowerze (oczywiście w przypadku dobrze dopasowanego roweru do wzrostu), ponieważ pozwala wzmacniać wiele grup mięśniowych, a równocześnie odciąża stawy. Dobrym pomysłem, gdy pojawia się ból stawów będzie pływanie, głównie ze względu na znaczne odciążenie stawów w środowisku wodnym. Inną, dobrą opcją jest rosnąca popularność ścianki wspinaczkowej, która wzmacnia i rozwija całe ciało – tu pracują wszystkie mięśnie 😊.

Czy czegoś nie polecam?

Jest niewielka grupa sportów, którą raczej bym odradzał i jest to balet oraz gimnastyka akrobatyczna. Na pewno nie odradzałbym, ale stosowałbym pewną dozę ostrożności w przypadku tańca czy trenowania na szarfach. Musimy uważać na sporty, gdzie jest dużo rozciągania i wymagane są duże zakresy ruchu w stawach. Wtedy po prostu trzeba szybko reagować i w przypadku, kiedy pojawią się dolegliwości bólowe to nasze ciało samo podpowiada, gdy coś jest nie tak 😊.

A tak, to wszystkie sporty są ok!

Czy powinniśmy zabraniać dziecku „wyginać” stawy?

Zwiększona ruchomość stawów u dzieci z hipermobilnością zwykle nie boli. Dlatego dzieci czy to z nudów czy po prostu podczas różnych aktywności mogą przeprostowywać łokcie, kolana, wyginać palce. Czy powinniśmy im tego zabrać? Może nie kategorycznie zabrać ale myślę, że powinniśmy zwracać uwagę. Na pewno nie pod rygorem jakiegoś stresu ganiać je za robienie tego, ale po prostu zwracajmy uwagę, żeby się pilnowało, zwłaszcza podczas wykonywania aktywności fizycznych – na przykład podczas jazdy na rowerze, gdy dziecko trzymając kierownice przeprostowuje łokcie.

Kiedy udać się do fizjoterapeuty

Do fizjoterapeuty na pewno należy udać się, kiedy dziecko zgłasza bóle stawowe – kolan, stóp, pleców. Ale zachęcam Was również, aby konsultować się z fizjoterapeutami w przypadku, jeśli zauważymy na przykład płaskostopie, któremu ze względu na rozluźnienie więzadeł stopy może towarzyszyć koślawość palucha (halux). Innymi powodami konsultacji są wady postawy takie jak: skoliozy, odstawanie łopatek, zwiększona lordoza odcinka lędźwiowego, czy „garbienie się”. Z tych względów warto udać się do fizjterapeutów jak ja to nazywam na „generalny przegląd”, aby fizjoterapeuta sprawdził, czy nie występują jakieś wady postawy, ponieważ dzieci z hipermobilnością są w podwyższonej grupie ryzyka, jeśli chodzi o wady postawy.

Czy udać się do fizjoterapeuty, jeśli zauważymy, że nasze dziecko ma hipermobilność stawową ale nic go nie boli?

Ja osobiście Was do tego zachęcam. Bezobjawowa hipermobilność może wymagać działań zapobiegawczych, ponieważ w przyszłości może powodować zmiany w układzie kostnym, mięśniowym, a to w konsekwencji wywoływać ból i rożne wady postawy. Poza tym znaczna część już małych dzieci, mimo bezobjawowej hipermobilności stawowej przejawia pewne cechy zespołu nadmiernej ruchomości stawów poprzez swoją postawę ciała np. poprzez siadanie w litere „W”.

Musicie też wiedzieć drodzy rodzice, że stawy o nadmiernej ruchomości mogą wpływać na działanie innych stawów. I tak – wspomniane już elastyczne płaskostopie może powodować ból stawów kolanowych, biodrowych czy dolnej części pleców.

Wkładki i ortezy – stosować czy nie?

Stosowanie wkładek czy ortez często budzi kontrowersje wśród fizjoterapeutów. Część jest za, część przeciw. Zastosowanie wkładek czy ortez mogą odgrywać rolę we wsparciu czy ochronie stawów. Aczkolwiek, długotrwałe stosowanie ortez może być powodem osłabienia i zaniku mięśni, jeśli stosowanie orteza nie jest połączona z odpowiednimi, ciągłymi ćwiczeniami. Niewątpliwie stosowanie ortez jest odpowiednie i ma swoje zastosowanie w przypadku kiedy chcemy utrzymać rutynową aktywność u dziecka, które uległo pewnemu urazowi lub nadmiernemu przeciążeniu stawu.

Jeśli chodzi o wkładki tutaj trochę sprawa nam się komplikuje. Jeśli dziecko z hipermobilnością ma płaskostopie to jest ono zazwyczaj płaskostopiem elastycznym. Na ten moment według badań naukowych u dzieci z elastycznym płaskostopiem NIE POWINNO stosować się wkładek ortopedycznych jako profilaktyki płaskostopia. Jednak jeśli u dziecka z płaskostopiem występują na przykład dolegliwości bólowe, wówczas rozważa się stosowanie wkładek, jako skuteczne narzędzie w leczeniu.
Temat wkładek jest jednak bardzo obszernym tematem i nie sposób go zamknąć w jednym akapicie. Mam nadzieje, że kiedyś uda mi się zrobić o tym osobny wpis :). W przypadku stosowania wkładek pod stopę u dzieci zawsze warto skonsultować się ze specjalistą – lekarzem oraz fizjoterapeutą, aby gruntownie zbadać dziecko i dopasować optymalne rozwiązanie.

Terapia dzieci z hipermobilnością stawów

Ćwiczeniami niestety nie „usztywnimy” więzadeł czy ściegien. Ćwiczenia u dzieci ze stwierdzoną hipermobilnością mają na celu głównie wzmocnienie siły mieśniowej, co przekłada się na lepszą stabilizację stawów. Prowadzone są też ćwiczenia na równowagę, aby poprawić u dziecka czucie stawowe, co również ma swój skutek w lepszej stabilizacji stawowej. Przykładami ćwiczeń jakie możemy stosować u dziecka, aby poprawić jago równowage i stabilizację mogą być przeróżne ćwiczenia w staniu na jednej nodzie czy ćwiczenia w pozycjach niskich, poprawiające siłę mieśniową obręczy barkowej. Na przykład wszelakie „planki”, czyli deski. Na początku na twardym podłożu, a następnie na miękkiej macie. Po konkretne przykłady ćwiczeń dla dzieci z hipermobilnością odsyłam Cię do osobnych wpisów.

W komentarzu daj znać czy ten wpis był dla Ciebie przydatny, a może u swojego dziecka zauwazyłaś/eś hipermobilność?

Jak zawsze zachęcam Cię do obserwowania mnie w mediach społecznościowych i zapisania na newsletter, aby być na bieżąco z treściami, które udostępniam. Jeśli masz jakieś pytania to możesz śmiało do mnie napisać kontaktując się poprzez formularz kontaktowy z zakładce „Kontakt”.

Bibliografia:
1. Tinkle BT. Symptomatic joint hypermobility. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2020
2. A. Mirska, A. Karolina Kalinowska, E. Topór, K. Okulczyk, W. Kułak. Łagodny zespół hipermobilności stawów (BHJS).