Problem integracji sensorycznej pojawia się coraz częściej. Często na rodzicu spoczywa trud wychwycenia problemu integracji sensorycznej u swojego dziecka. Zauważasz, że zachowanie Twojego dziecka odbiega od zachowania innych dzieci? Twoje dziecko jest nadwyraz płaczliwe, często potrafi wybudzić sie w nocy i płakać, jest niespokojne? Ma kłopoty z rysowanie, ubieraniem, zapinaniem guzików? Nie lubi hałasu oraz ciężko jest mu bawić się z rowieśnikami? A może jest niezdarne, ma problemy z koncentracją i nauką w szkole? Pytań jest wiele… i wcale nie muszą oznaczać one problemów natury czysto medycznej. Może po prostu Twoje dziecko ma problemy z przetwarzaniem bodźców które je otaczają, czyli problem integracji sensorycznej. Ale czym jest ta integracja sensoryczna? Jeśli nic nie wiesz o zaburzeniach przetwarzania sensorycznego, a masz wiele pytań dotyczących funkcjonowania Twojego dziecka oraz niepokoisz się o jego rozwój, to usiądź wygodnie i przeczytaj ten artykuł. Możesz też wysłuchać go w formie podcastu tutaj.

Spis treści

1. Czym tak naprawdę jest integracja sensoryczna?
2. Kiedy integracja sensoryczna pojawia się w życiu i do jakiego wieku?
3. Czy zaburzenie integracji sensorycznej to choroba?
4. Jak Ty rodzicu możesz wychwycić problem na wczesnym etapie?
5. Nadwrażliwość i podwrażliwość. Dlaczego warto te pojęcia poznać?
6. Zmysły – na tym polega integracja sensoryczna
7. Układ przedsionkowy i czucie głębokie – co to?
8. Udział rodziców w terapii, zrozumienie problemu oraz jak pomóc dziecku?
9. Podsumowanie

Czym tak naprawdę jest integracja sensoryczna?

Myśle, że najlepiej będzie wytłumaczyć integrację sensoryczną rozkładając ją na dwie składowe, a mianowicie:

• Integracja – jak pewnie się domyślasz, te słowo można odszyfrować pod synonimem „łączenie”, dokładnie tak, masz rację. Integracja to odbieranie, przetwarzanie, łączenie informacji w całość i właściwa reakcja.
• Sensoryczna – „sensory” z ang. to zmysłowy, również „sense” to zmysł, odczuwanie czegoś, zmysł.

…czyli integrację sensoryczną możemy rozumieć jako odczuwanie, odbieranie bodźców, które do nas dopływają. W każdej sekundzie naszego życia płyną do nas niezliczone ilości bodźców, które nasz mózg musi odczuć i odebrać, przetworzyć, połączyć w całość i na końcu właściwie odpowiedzieć na te sygnały.

Ale jak to przełożyć na życie codziennie i jaki to ma związek? Już biegnę z pomocą! Przytoczę Ci przykłady:

Przykład 1 – Wyobraź sobie, że jesz pomarańczę. Pomarańcza pachnie, ma pomarańczowy kolor oraz chropowatą strukture. Twój mózg musi połączyć te wszystkie informacje. Sygnał z oczu dotyczący wyglądu, z dłoni odnośnie faktury, zapach pomarańczy, który odbiera zmysł węchu, a recepoty na języku jej smak. Nasza głowa musi te wszystkie informacje odebrać i zareagować, nieźle prawda?

Przykład 2 – Wyobraź sobie niemowlę, które chcę pobawić się zabawką. Czeka go nie lada wyzwanie, ponieważ patrząc na zabawkę musi po pierwsze ocenić odległość w jakiej znajduje się od upatrzonej zabawki. Następnie podpełzać po nią, a na końcu ją chwycić. Wszystko to wymaga pewnych umiejętności, których nasz mózg musi nauczyć się oraz właściwe je zorganizować. To wszystko można nazwać integracją sensoryczną. Podlega ona procesom zachodzącym u nas w mózgu, które odbywają się bez użycia naszej świadomości.

Czym jeszcze jest integracja sensoryczna?

Jak już Ci wspomniałem wcześniej, integracja sensoryczna to nie tylko odbieranie tego, co nas otacza, to również odpowiadanie na doświadczenia, które w danym momencie są istotne. Co to oznacza? To znaczy, że przetwarzanie sensoryczne to selekcjonowanie informacji, które do nas płyną. Yyy, ta? Nie gadaj Kamil, tylko lepiej mów jasno co to oznacza… No dobra, chodzi mi o to, że integracja sensoryczna to także wybór tego, na czym mamy się skupić, na jakie sytuacje reagować. Przykład – dziecko, które siedzi na lekcji i słucha nauczyciela, ale równocześnie pod oknem słyszy, jak woźny kosi trawę kosiarką. W takiej sytuacji musi wybrać, że słucha nauczyciela, a nie hałasu z zewnątrz.

Kiedy integracja sensoryczna pojawia się w życiu i do jakiego wieku?

Tak naprawdę już w życiu płodowym. Kiedy dziecko, a raczej jego mózg zaczyna wyczuwać poprzez zmysły ruchy matki, słyszy jej głos itp. Z kolei najintensywniej integracja sensoryczna rozwija się przez pierwsze 7 lat życia dziecka. Dlaczego? Dlatego, że właśnie do tego wieku mózg dziecka jest taką machiną do przetwarzania tego czego doświadczamy. O poszczególnych etapach rozwojowych dziecka według SI będę opowiadał tutaj.

Istotną informacją jest to, że sposób odbierania informacji przez niemowlaka i przedszkolaka jest różny, prawda? Prziecież taki niemowlak inaczej odbiera świat niż starsze dziecko. Maluch w inny sposób uczy się i przetwarza informacje. Jest to oparte bardziej na bazie reakcji ruchowych i odruchów mięśniowych. Głównie odbiera przedmioty poprzez zmysły (dotyku, słuchu itp.), natomiast nie zastanawia się nad sensem i użytecznością zabawek, przedmiotów.

Natomiast dziecko w wieku przedszkolnym i szkolnym zastępuje specyfikę odbierania bodźców, na której bazuje niemowlak. Zamienia te reakcje bardziej na poziomie mentalnym. To właśnie wtedy integracja sensoryczna objawia się w postaci nauki mówienia, zabawy w sposób bardziej abstrakcyjny, dziecko wówczas wykonuje ruchy, które mają konkretne zadanie. Dlatego zapewnienie odpowiedniego rozwoju w tym okresie jest kluczowe do opanowania przez szkraba podstaw nauki czytania, pisania oraz prawidłowego zachowania w życiu społecznym.

Czy zaburzenie integracji sensorycznej to choroba?

Póki co nie istnieje jeszcze taka choroba jak zaburzenia integracji sensorycznej. Czemu? Obecnie nie mamy obiektywnego pomiaru, który zbadałby poziom zaburzeń mózgu w SI (integracji sensorycznej). Zaburzeń tych nie możemy wyizolować. Nie jest również tak, że dziecko posiada zdolności integracji sensorycznej lub ich nie posiada w ogóle. Po prostu jedni mają je na wyższym poziomie przetwarzania, jedni na średnim, a jeszcze inni na słabym.

Terapeuci od integracji po prostu obserwują dzieci podczas zabaw, codziennych aktywności. Wykonują odpowiednie testy i na podstawie głebokiej analizy określają stopień funkcjonowania mózgu.

Jak Ty rodzicu możesz wychwycić problem na wczesnym etapie?

Dzieci z problemami integracji sensorycznej mogą później zacząć pełzać, siadać, stawać, chodzić, często mogą się przewracać. Mogą mieć problemy z nauką nowych umiejętności ruchowych takich jak – wiązanie sznurowadeł,  opanowanie jazdy na rowerze, problemy z bieganiem, poruszaniem się. Albo mogą poruszać się niezgrabnie, czyli często potykać się i przewracać. Gdy dziecko jest jeszcze na etapie przedszkolnym zaburzenie może objawiać się w postaci problemów w trakcie zabaw z rówieśnikami. Dlaczego? Dlatego, że dziecko z zaburzeniami SI może czasami nie zrozumieć zachowań innych dzieci. Będą mu umykały pewne szczegóły, może wybierać inne zabawki niż rówieśnicy – którzy wybierają bardziej skomplikowane manualnie zabawki, a dzieci z zaburzeniami SI mogą mieć problem z ich obsługą powodując złość, w wyniku czego są w stanie niszczyć przedmioty.

Innym problemem, który już na wczesnym etapie może wskazywać, że coś jest nie tak to problem z mową lub jej opóźnienie. Jest to dosyć częsty problem u dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Zaburzenia słuchu, które też są związane z mową, mogą manifestować się tak, że dziecko sprawia wrażenie jakby nie słuchało. Jakby słowa wpadały mu do ucha i gubiły się gdzieś po drodze, mimo braku kłopotów ze słuchem. Czasami także zauważamy, że dziecko wie, co chce powiedzieć, ale nie potrafi pokierować ustami w taki sposób aby wypowiedzieć słowa.

Dzieci z zaburzeniami SI mogą mieć problem z pozoru prostymi zadaniami w porównaniu do rówieśników. Jeśli przetwarzanie sensoryczne jest na słabym pozomie z dłoni i oczu, wówczas dziecko może mieć problem z:

• z kolorowaniem w obrębie lini,
• dokładnym wycinaniem,
• sklejaniem dwóch kartek papieru.

W takich sytuacjach może dojść do frustracji, ponieważ dziecko wykonuje takie zadania gorzej. Są one dla niego po prostu trudniejsze.

Nadwrażliwość i podwrażliwość. Dlaczego warto poznać te pojęcia?

Aby lepiej zrozumieć problemy, z jakimi mogą zmagać się Wasze pociechy przedstawię Wam dwa pojęcia – podwrażliwość i nadwrażliwość. Jest to duże uproszczenie w stosunku do integracji sensorycznej, ale dla potrzeby tego artykułu w zupełności wystarczą.

Jeśli chodzi o nadwrażliwość, to w tym przypadku dziecko reaguje nieadekwatnie do siły działania bodźca. Jest bardziej wyczulone i wrażliwe na sygnały płynące z otoczenia, przez co nadmiernie na nie reaguje. Z kolei w podwrażliwości jest odwrotnie. Dziecko w mniejszym stopniu rejestruje płynące do niego bodźce. Poszukuje silnych bodźców. Myślę, że najlepiej będzie to zrozumieć na podstawie przykładów odnosząc się do zmysłów człowieka.

Zmysły – na tym polega integracja sensoryczna

• Zmysł dotyku:
  W nadwrażliwości dziecko będzie unikało kontaktu fizycznego, może wykazywać niechęć do bliskości. Jest niechętne do ubierania się i unika wykonywania czynności dnia codziennego, takich jak mycie się, mycie zębów. Może również nie przepadać za zabawkami, które mają różną fakturę w dotyku. Nadwrażliwość dotykowa nazywana również jako obronność dotykowa, o której możesz przeczytać we wpisie: Obronność dotykowa – moje dziecko unika dotyku.
  W podwrażliwości dotykowej dziecko ciągle szuka nowych, silnych bodźców, czyli może dotykać się w różnych miejscach (najczęściej w obrębie buzi, twarzy). Często obija się o przedmioty i celowo przewraca, uderza się specjalnie, a także może mieć trudności z rozpoznaniem, gdzie jest dotykane.
• Zmysł słuchu:
  W nadwrażliwości występują takie objawy jak: zasłanianie uszu, zagłuszanie dźwięków poprzez wydawanie głośniejszych dźwięków, słyszenie nawet bardzo cichych dźwięków.
  W podważliwości dzieci, pomimo braku zaburzeń słuchu, mogą wykazywać braki w rejestracji bodźców słuchowych. W takim przypadku sprawiają wrażenie jakby słabo słyszały, potrzebują głośnych dźwięków, aby usłyszeć. Mają też problem z rozróżnianiem podobnych słów.
• Zmysł wzroku
  W nadwrażliwości – dzieci unikają jasnego światła (mrużą oczy, zasłaniają oczy), nie lubią zabawek które są interaktywne, świecące na różne kolory.
  W podwrażliwości dzieci często nie zauważają szybko przemieszczających się przedmiotów (piłek huśtawek). Nie mrużą oczu nawet przy bardzo jasnym świetle oraz mogą nie zauważać zmian w otoczeniu.
• Zmysł smaku i węchu
  Nadwrażliwość tych zmysłów manifestuje się w postaci odczuwania przez dziecko nieprzyjemnym zapachów, gdy inni ich nie odczuwają, a nawet potrafi mieć niechęć do obojętnych zapachów dla innych. Objawiać się może również niechęcią do jedzenia, nudnościami, a nawet wymiotami.
  W podwrażliwości dziecko potrafi nie zwracać uwagi na intensywne zapachy, może mieć problem z rozróżnianiem zapachów i smaku.

Układ przedsionkowy i czucie głębokie – co to?

Układ przedsionkowy – potocznie możemy go nazwać „zmysłem równowagi”. To dzięki niemu jesteśmy w stanie zachować równowagę, wykonywać ruchy głowy oraz poprzez odpowiednie recepoty reagować na siłe przyciągania ziemskiego i grawitację.

Dzieci z podwrażliwością przedsionkową cechuje wzmożona aktywność ruchowa. To dzieci w ciągłym ruchu. Ciągle potrzebują biegać, huśtać się, kręcić, wspinać na wysokie przedmioty. Nie potrafią usiedzić w miejscu przez co mają problemy z koncentracją.

W przypadku nadwrażliwości układu przedsionkowego objawy są inne. Dzieci te przedstawiają braki tolerancji na ruchy obrotowe głowy i całego ciała. Nie lubią się huśtać i kręcić na karuzeli. Dodatkowo niepewność grawitcyjna w tym przypadku może objawiać się lękiem przed wysokościami na przykład podczas wspinania się na zjeżdżalnie, drabinki, drzewa.

„Zmysł czucia głębokiego” – odpowiada on za to, że czujemy jaką pozycje obecnie przyjmujemy. Dzięki czuciu głebokiemu potrafimy określić w jakim ustawieniu są nasze kończyny, nawet gdy zamkniemy oczy. Czucie to jest bardzo ważne w wykonywanych ruchach na co dzień, aby były płynne, z odpowiednią siła. Czucie głebokie pomaga nam w utrzymaniu prawidłowej postawy ciała, planowaniu i koordynowaniu ruchów.

Dziecko z podwrażliwością czucia głębokiego ciągle szuka małych miejsc, przechodzi przez wąskie szczeliny i lubi się tam chować. Skacze z mocnym lądowaniem, nie zważając, że może sobie zrobić krzywdę. Wykonuje niekontrolowane, chaotyczne ruchy. Często przewraca się i mocno ściska przedmioty trzymane w ręce. Dzieci te mogą mieć problem z ubieraniem się czy określaniem odległości od przedmiotów, wtedy próbują złapać przedmiot za blisko lub za daleko. W przypadku podwrażliwości czucia głębokiego dziecko może sprawiać wrażenie niezdarnego – więcej o syndromie niezdarnego dziecka, czyli dyspraksji będę mówił w kolejnych wpisie – tutaj. Natomiast nadwrażliwości nie odnotowujemy.

Udział rodziców w terapii, zrozumienie problemu oraz jak pomóc dziecku?

Myśle, że o tym szerzej opowiem Wam w kolejnym wpisie, dlatego odsyłam Was – tutaj. Jedynie nadmienie drodzy rodzice, abyście nie lekceważyli problemu jeśli zauważycie nieprawidłowości i udali się po prostu do specjalisty. Bardzo błędnym myśleniem może okazać się że dziecko „wyrośnie z tego”, „nadrobi zaległości”.

Bardzo ważne jest zrozumienie problemu oraz dbałość o dobrą samoocenę dziecka. Dziecko ze zdiagnozowanym zaburzeniem SI może gorzej radzić sobie z czynnościami dnia codziennego. Może wkładać mnóstwo energii chcąc dorównać rówieśnikom mimo swoich ograniczonych możliwości, wówczas możliwe staje się zwątpienie we własne siły i obniżenie poczucia własnej wartości, dlatego tak ważne jest zrozumienie problemu dziecka i wspieranie go.

Podsumowanie

Jak już wspomniałem – pierwsze 7 lat życia jest kluczowe w rozwoju sensorycznym dziecka, dlatego ważne aby umożliwić mu ten rozwój. Na przykład podczas zabaw, zajęć, ale przede wszystkim dając swobodę w poznawaniu świata i próbowaniu nowych rzeczy. Nie wyręczajmy dziecka i nie zabraniajmy mu eksperymentować :).

Jeśli zauważasz u swojej pociechy problematyczne zachowania, opóźnienie mowy, problemy z koordynacją z poruszaniem się i ruchem, problemy z nauką w szkolę to udaj się do terapeuty SI.

Oczywiście w dzisiejszym wpisie nie sposób jest przedstawić szczegółowo tematu integracji sensorycznej, dlatego zachęcam Cię do obserwowania mnie w mediach społecznościowych – na facebooku, instagramie oraz zapisaniu się na newsletter, którego link znajdziecie tutaj. Wtedy będziecie na pewno na bieżąco ze wszystkimi materiałami udostępnianymi przeze mnie.